Praag bier

BIER PROEVEN

Tsjechisch bier is wereldberoemd - en niet zonder reden! Tsjechen zijn al jaren de grootste bierdrinkers ter wereld: er gaat per jaar, per levend lid van de bevolking (!) gemiddeld 142 liter doorheen!  Tot voor heel kort werd het gezien als een voedingsmiddel, en niet als alcoholische drank. Het werd (en wordt nog steeds wel) gedronken bij zowel de lunch als het diner.

Geschiedenis van bier in de Tsjechische Republiek

De Tsjechen drinken bier sinds mensenheugenis. Het geheim van Tsjechisch bier is dat de bodem- en klimatologische omstandigheden ideaal zijn voor de hopteelt. Er zijn dan ook documenten waaruit blijkt dat al vanaf 859 hop geproduceerd werd, en vanaf 903 is er sprake van export van bier. Boheemse hop was zo zeer gewaardeerd dat in de 15e eeuw koning Wenceslas de doodstraf aankondigde voor eenieder die de plant, of stekken ervan, exporteerde.

In de Boheemse provincies gaat de geschiedenis van bier terug tot 1088. In een document uit dat jaar verplicht de Tsjechische koning Vratislav II zich tot het betalen van tienden aan de  kerk over onder zijn auspiciën geproduceerde hop. In het begin bestonden er nog geen grote brouwerijen. Vele burgers hadden microbrouwerijtjes aan huis en brouwden hun eigen bier. In de loop der jaren echter werden cooperaties opgericht die een belangrijk deel van het brouwproces centraal voor hun rekening namen. Mensen namen dan de halffabrikaten van deze brouwerijtjes mee naar huis om het proces te voltooien. Eén van de eerste voorbeelden van deze brouwerijen is gedocumenteerd in 1118, in het dorpje Cerhenice.

De U Fleku microbrouwerij in Praag is actief sinds 1499 - en nog steeds wordt hier elke dag bier gebrouwen. Je kunt hier dagelijks terecht voor een rondleiding door de pachtige oude brouwerijruimtes - en de bijbehorende proeverij natuurlijk. 

Wenceslas

In de 13e eeuw is Koning Wenceslas erin geslaagd om de paus een verbod op bier te laten intrekken - hetgeen wellicht verklaart waarom hij "The Good King Wenceslas" werd genoemd.Vanaf dat moment wordt het brouwerijproces in snel tempo geindustrialiseerd en brengen steeds groter wordende brouwerijen hun producten aan de (gewone) man. Het bier in deze tijd was overigens bepaald niet van goede kwaliteit: machthebbers en legerbevelvoerders hadden uitgevonden dat, als ze maar zorgden voor voldoende bier, ze hun onderdanen veel gemakkelijker onder de duim konden houden. De kwaliteit van het bier speelde hierbij geen grote rol.

Tijdens de Dertigjarige oorlog werden grote delen van Europa vernietigd. Nadat eerst bier werd gebruikt om de Zweden om te kopen teneinde vernietiging van de stad Kutna Hora te voorkomen, ontkwam ook Tsjechië niet aan de gruwelen en onder andere de bierindustrie werd grotendeels vernietigd. Na deze oorlog viel alle bierproductie onder de keizer, die op dat moment in Wenen hofhield. Deze was zo te spreken over de kwaliteit van het Tsjechische bier dat hij een brouwmeester naar Mexio stuurde om de Mexicanen het brouwproces aan te leren.

Pas in de 19e eeuw echter nam het brouwen een echt grote vlucht. Deze periode was er één van grote nationale trots en veel aandacht voor het eigen cultuurgoed: taal, muziek, beeldende kunst - en dus ook het bier. De kwaliteit sprong omhoog en in deze periode werd ook het blonde bier geintroduceerd dat nu wereldwijd bekendstaat onder de naam Pilsner: een rechtstreekse verwijzing naar de stad Plzen, waar brouwerij Urquell nog altijd het oorspronkelijke pilsner brouwt!
Tijdens het communisme (1947 - 1989) was bierdrinken spotgoedkoop - en waarschijnlijk mede dankzij dat feit één van de populairste hobbies onder Tsjechische mannen. Helaas, zoals in zovele andere sectoren verwaarloosden de communisten de brouwerijen volledig en was het kwantiteit, niet kwaliteit, waar men op uit was.

Na 1989 is de industrie in snel tempo gemoderniseerd, niet in de laatste plaats dankzij een aantal overnames. Zo is Plsner Urquell nu onderdeel van de grote Japanse brouwer Asahi Breweries en ook Heineken bezit een aantal brouwerijen in het land (onder andere Krusovice en Starobrno).Het loslaten van de gecontroleerde bierprijs in 1991 heeft natuurlijk geleid tot een prijsstijging - maar nog steeds kunt u in Praag een bijzonder goed biertje drinken voor een onwaarschijnlijk lage prijs.

In het centrum kun je in het algemeen voor zo tussen de 25 en 50 CZK een halve liter goed bier krijgen (1 a 2 EUR), hetgeen aanzienlijk goedkoper is dan in Nederland. Hoe verder buiten het centrum, hoe lager de prijzen natuurlijk worden. En er zijn een aantal negatieve uitzonderingen maar ook die zijn te verwachten: de bar in het Hilton bijvoorbeeld is aanzienlijk duurder dan hierboven genoemd.

Tsjechiche bieren worden ook in het buitenland hoog aangeschreven en zijn dus niet goedkoop! In Nederland hebben we zelf weleens 2,25 EUR voor een klein flesje Urquell moeten neertellen - bij de slijter!

Degrees (graden) en procenten

De sterkte van bier kan worden gemeten in graden. Dit is een methode ontwikkeld in de 17e eeuw door een professor Balling. De graden-methode geeft nu vaak aanleiding tot wat verwarring omdat het verward wordt met het alcohol-percentage, hetgeen iets totaal anders is. De methode meet feitelijk het gehalte mout in het bier, dat op haar beurt bepaalde alcoholpercentages mogelijk maakt. De meest voorkomende gradaties zijn 10 en 12, hetgeen in alcoholpercentage staat voor 3,5-4% en 5-6%. Een 10-graden biertje (in het Tsjechisch "Desitku") is het meest gedronken biertje in het land. Er zijn ook sterkere bieren, tot wel 19 graden aan toe. Onder andere brouwerij Pernstejn in Pardubice produceert dit.

Meest voorkomende Tsjechische bieren

Het grootste deel van bieren hier is van het pilsner-type en wordt gebrouwen uit water, mout, gist, en handgeplukte hop. Tsjechen houden van hun bier op kamertemperatuur en net als in Nederland een paar vingers schuim er bovenop. Als je bier wilt bestellen zeg je simpelweg "pivo". Let op: je krijgt dan het standaardglas in Tsjechië en dat is een halve liter groot. Wil je een kleiner (0,3) glas dan vraag je om "malý pivo".

Het bekendste merk op afstand is Pilsner Urquell. Dit is een 12 graden bier dat wordt geexporteerd naar alle uithoeken van de wereld.  Uit dezelfde brouwerij komt het 10 graden biertje Gambrinus, zeg maar de lichtere vorm van Urquell en lokaal bijzonder populair.
Er zijn vele kleinere brouwerijen, met als aanvoerder Bernard. Deze brouwerij uit Oost-Bohemen wint al jaren prijs op prijs en produceert een compleet assortiment aan bijzonder goede bieren.

Een nieuwe ontwikkeling de laatste jaren zijn microbrouwerijen, die werkelijk in elk dorp worden opgericht. Vaak wordt gebruikgemaakt van oude, half vergane productieruimtes, waar ooit het lokale biertje werd geproduceerd – uiteraard na renovatie! Voor echte bierliefhebbers is het geen probleem een aantal dagen te vullen met een tocht langs een aantal van deze brouwerijen.

Het populairste export-bier is Budvar, ofwel Budweiser - niet te verwarren met de Amerikaanse Budweiser, dat is echt een totaal ander product! Budvar wordt geproduceerd in Ceske Budejovice en heeft een mooie balans tussen de verschillende smaken.

Wil je in Amsterdam alvast in de sfeer komen of Budvar naproeven? Ga dan eens langs bij Cafe Westerdok. Eigenaar Steve schenkt graag een prachtige Budvar voor je in, perfect op temperatuur!

Staropramen is de grootste brouwerij in Praag en levert een compleet scala aan bieren, van licht 10 graden pilsner tot Staropramen Dark, een mooi donker bier. Enkele nieuwere merken zijn zeker ook de moeite waard: bijvoorbeeld Velvet, een Praags  bier dat met zijn donkere gouden kleur en zeer zachte smaak vooral dames aanspreekt.  Ook Kelten is een bijzondere: een Tsjechisch stout dat milder is dan de meeste andere stouts, maar wel heel donker.
Ook leuk om te proberen zijn diverse sterkere speciaalbieren, bijvoorbeeld Bud Super Strong van Budvar (7,6% alc) of de donkere Budvar Tmavy Lezak (4,7%), die alleen binnen Tsjechië beschikbaar is.
Andere voorbeelden zijn Staropramen Granat (4,8%), de eerder genoemde Staropramen Cerne (donker, 4,4%), en van Starobrno (onder Heineken's vleugels) de goudkleurige Starobrno Cerveny Drak (6,0%) of de donkere Starobrno Cerne (5,5%). 

Lichte en donkere bieren

Allereerst is het natuurlijk een kwestie van smaak: ga je voor de lichtere pilsners met de fijne smaak van hop, of heeft donkerder bier, met bijvoorbeeld een drop-achtige nasmaak je voorkeur? De meeste donkere bieren zijn mild van smaak en hebben een klein zoetje. Bijvoorbeeld Urquell's Velkopopovicky Kozel is zoetig en dieper van smaak dan Krusovice's donker bier, dat meer een fris zuurtje heeft.

Brouwerijen

Meerdere kleine brouwerijen zijn de laatste 20 jaar opgericht of heropgericht in Praag, in aanvullig op het bestaande U Fleku. We bespreken er hier drie:

U Fleku (Kremencova 8) is een toeristisch bedrijf met de daarbij behorende drukte en prijzen. Het is echter ook een must see: al meer dan 500 jaar wordt hier bier gebrouwen!
De brouwerij brouwt een heel donker maar prima drinkbaar biertje, mild van smaak en met een klein zoetje in de afdronk. Er wordt rond de 60 CZK per 0,4l voor gerekend dus aanzienlijk duurder dan in kroegen en cafe's in de stad.

Let op de obers hier: ze proberen je constant Becherovka aan te smeren (de Tsjechische kruidenlikeur) maar vergeten te zeggen dat ook die drank behoorlijk hoog geprijsd is. Wees duidelijk tegen ze als je ze afwijst en controleer je rekening goed voordat je betaalt: hier wordt standaard een fooi van 10% op afgedrukt die je echter niet verplicht bent te betalen! Voor eten kunt je beter verder kijken, de keuken is niks bijzonders en veel te duur.

Een aanrader is Novomestsky Pivovar (de Brouwerij van de Nieuwe Stad) op Vodickova 20. Hier wordt redelijk goed Tsjechisch gekookt tegen zeer acceptabele prijzen: voor 100 CZK (4EUR) hebt je al een gerecht op tafel staan. Er worden twee bieren gebrouwen, een licht en een donker. Het gehele brouwproces is handmatig en bieren worden niet gefilterd. We raden je hier de donkere biersoort aan, mild van smaak en met een drop-achtige nasmaak.Desgewenst kunt je een 50-litervat mee naar huis nemen voor slechts 1500 CZK (60 EUR), plus statiegeld!

Pivovarsky Dum Ook mooi om te bekijken is Pivovarsky Dum (hoek Jecna Street / Lipova Street 15): vele traditionele Tsjechische gerechten, meestal te bestellen in een standaard- of luxe-uitvoering (het verschil is de hoeveelheid vlees). Er worden hier in het gebouw 8 bieren gebrouwen en u hebt de mogelijkheid om voor rond de 10 CZK (0,40EUR) ze te proeven. Als je plek kunt vinden, ga dan links van de ingang zitten - het geluid is hier het meest aangenaam.

Wil je bier mee naar huis nemen? Lees dan onze sectie over winkelen in Praag voor meer informatie.